DOČEK NOVE 2013

Padom Niša u ruke sultana Murata 1385. godine bila je odlučena i sudbina srpske države. Grad je pao posle opsade od 25 dana. Posle Kosovskog boja 1389. godine put Sofija-Beograd je zapusteo. Ali 1443. godine Niš zakratko dolazi u ruke Ludanjina. Grad je predat Srbima, a Branković ga prepušta Djordju Mrnjavčeviću. Niš je ponovo izgubljen 1448. godine i sledećih 245. godina Turci vladaju njime. Za vreme Turske dominacije Niš je središte vojne i upravne vlasti. Niška Tvrdjava izgradjena je 1723. godine i spada u najlepša i najočuvanija turska zdanja na Balkanu. Za vreme austrijskih osvajanja, 1737. godine u ponovnom pohodu Austrije na Tursku Niš pada. Zauzima ga austrijska vojska bez borbe. Turci se povlače, a Austrija renovira Tvrdjavu. To je kratko trajalo, jer se iste godine Turci vraćaju u Niš takodje bez borbe. Nastaje teško vreme za raju.

 

1804. godine izbija prvi srpski ustanak. 1809. godine ustanici su ojačali i pošli na južne delove Srbije. Kod Niša na Čegru 31. maja 1809. godine došlo je do Čegarske bitke. Ojačana turska vojska sa 10000 vojnika je napala vojvodu Stevana Sindjelića sa 3000 saboraca. Ostavljen bez pomoći koju je tražio Sindjelić je želeo dostojnu smrt. Pucajući u skladište baruta digao je u vazduh Čegarsko brdo. Da bi raja pamtila poraz paša je na Carigradskom putu posle bitke na Čegru podigao Ćele Kulu od lobanja srpskih junaka, što predstavlja jedinstven spomenik u svetu.

 

Za vreme kneza Miloša i kneza Mihajla južni delovi Srbije ostaju pod Turcima. 11. januara 1878. godine posle dugih borbi knez Milan je ušao u nišku Tvrdjavu. Od tog vremena Niš prestaje da bude orijentalna kasaba i dolazi do naglog razvoja. Grad se izgradjuje i unapredjuje kulturno i politički. Niš postaje druga prestonica u Srbiji. 1878. godine dobija gimnaziju, 1882. godine učiteljsku školu, a 1894. godine višu devojačku školu. Niš je 1895. godine imao tri osnovne škole za dečake i jednu za devojčice.

U oblasti privrede osnovane su četiri štedionice, radionica za održavanje voznog parka pored železničke stanice, rafinerija špiritusa sa velikim podrumom braće Tutunović, pivara, ciglana, klanica.

 

"Kraljev dvor" u Nišu je bio udobna rezidencija muslimanskih velikoposednika. Sagradio ga je Hafis-paša, a zatim je pripao Mehmed-paši. Kada se 1878. godine u njega uselio Glavni štab srpske vojske, on je bio Bećir-pašina svojina. Konak je potom propao, jer unuk Hafis-paše nije hteo da ga proda kralju Milanu. Ali, njegov sin Musta-beg ga prodaje posle očeve smrti. Zdanje je dovedeno u red i predstavljalo je prijatnu rezidenciju kralja sa pogledom na Nišavu i Tvrdjavu. Zgrada je bila spratna. Gornji sprat je bio za stanovanje sa divnim doksatima sa kojih se kralj Milan obraćao nekoliko puta narodu. Kraljica Natalija i prestolonaslednik Aleksandar su rado boravili u dvoru.

U Nišu je od 1878. godine sedište crkvene vlasti - Mitropolije i Eparhije niške. Na čelu niške Mitropolije stajao je mitropolit Viktor. Crkva Sv. Pantelejmona završena je 08.08.1878. godine. Sagradjena je na mestu gde je oko 1185. godine osnivač dinastije Nemanjića podigao manastir.

 

Preko puta dvora pored Nišave u Beograd-mahali izgradjena je 1889. godine zgrada okružnog načelstva (Banovina). Zgrada je izgradjena u zapadnoevropskom stilu i koštala je 250.000 dinara. U njoj su našla mesto sva odeljenja srpske prefekture: policija, finansijska, gradjevinska i sanitarna uprava, državna štedionica i zatvor. Unutrašnje prostorije, naročito velika dvorana za sednice i sudjenja, luksuzno su opremljene.

 

U to vreme u Nišu je često zasedala Skupština. 1878. godine u Nišu se održava prvo zasedanje Narodne skupštine Srbije uz učešće 172 narodna poslanika. Skupština je svečano otvorena 23. novembra 1878. godine u zgradi osnovne škole (iza Saborne crkve) prestonom besedom Kneza Milana Obrenovića. Tadašnjih 15 opštinskoh činovnika i 120 pisara imali su pune ruke posla, kao i 150 državnih činovnika svih resora. Okružna uprava je od 1896. godine centalizovana u Nišu. Okrug je obuhvatao 2.558 km2 sa 246 mesta u 88 opština, a prema popisu iz 1905. godine imao je 184.045 stanovnika.

 

 

Čitanja: 675 | Komentara: 0